แม้การก่อสร้างโครงการทางหลวงพิเศษระหว่างเมือง (มอเตอร์เวย์) หมายเลข 82 ช่วงบางขุนเทียน-เอกชัย-บ้านแพ้ว การติดตั้งโครงสร้างทางยกระดับ ยังคงเหลือตอน 4 และตอน 7 โดยมีเป้าหมายติดตั้งให้แล้วเสร็จภายในเดือน พ.ค. 2569 ก่อนเก็บงานที่เหลือ แต่อีกด้านหนึ่ง การประกวดราคาการดำเนินงานและบำรุงรักษา (O&M) มูลค่ารวมประมาณ 15,724 ล้านบาท พบว่ามีผู้ยื่นประมูล 2 ราย ได้แก่ บริษัท ทางด่วนและรถไฟฟ้ากรุงเทพ จำกัด (มหาชน) หรือ BEM และ บริษัท ทางยกระดับดอนเมือง จำกัด (มหาชน) หรือ DMT ร่วมกับบริษัท ซิโน-ไทย เอ็นจีเนียริ่ง แอนด์ คอนสตรัคชั่น จำกัด (มหาชน) หรือ STEC
ตามเงื่อนไขประกวดราคา กำหนดให้จัดทำซองข้อเสนอทั้งหมด 4 ซอง ประกอบด้วย ซองที่ 1 ข้อเสนอด้านคุณสมบัติ ซองที่ 2 ข้อเสนอด้านเทคนิค ซองที่ 3 ข้อเสนอด้านการลงทุนและค่าตอบแทน และซองที่ 4 ข้อเสนออื่นๆ ที่เป็นประโยชน์ต่อการให้บริการและการดำเนินงานของกรมทางหลวง ซึ่งคณะกรรมการคัดเลือกฯ จะเปิดซองที่ 1 ด้านคุณสมบัติก่อน ถ้าผ่านจึงเปิดซองที่ 2 ด้านเทคนิค และข้อเสนอด้านการลงทุนต่อไป คาดว่าจะได้ข้อสรุปเข้าดำเนินการได้ภายในปี 2569 เพื่อให้สามารถเปิดให้บริการอย่างเต็มรูปแบบ และเริ่มเก็บค่าธรรมเนียมผ่านทางในปี 2571
◉ BEM ชั่วโมงบินสูง ประสบการณ์ 33 ปี 87 กม.
สำหรับเบื้องหลังแต่ละบริษัท เริ่มจาก บริษัท ทางด่วนและรถไฟฟ้ากรุงเทพ จำกัด (มหาชน) หรือ BEM บริษัทในกลุ่ม ช.การช่าง บริษัทรับเหมาก่อสร้างรายใหญ่ ของเจ้าสัว ปลิว ตรีวิศวเวทย์ เป็นผู้รับสัมปทานในการก่อสร้างและบริหารทางพิเศษ 4 สายทาง รวม 87.2 กิโลเมตร ประกอบด้วย 1. ทางพิเศษศรีรัช ส่วนเอ (พระราม 9-รัชดาภิเษก) ส่วนบี (พญาไท-บางโคล่) และส่วนซี (รัชดาภิเษก-แจ้งวัฒนะ) เริ่มต้นสัมปทาน 1 มี.ค. 2533 ระยะทางรวม 29.8 กิโลเมตร 2. ทางพิเศษศรีรัช ส่วนดี (พระราม 9-ศรีนครินทร์) เริ่มต้นสัมปทาน 22 เม.ย. 2540 ระยะทาง 8.7 กิโลเมตร
สายทางที่ 3. ทางพิเศษสายศรีรัช-วงแหวนรอบนอกกรุงเทพมหานคร (ถนนกาญจนาภิเษก-จตุจักร) เริ่มต้นสัมปทาน 15 ธ.ค. 2555 สิ้นสุดปี 2585 ระยะทางรวม 16.7 กิโลเมตร และ 4. ทางพิเศษอุดรรัถยา (บางปะอิน-ปากเกร็ด) ดำเนินการผ่านบริษัทย่อย คือ บริษัท ทางด่วนกรุงเทพเหนือ จำกัด หรือ NECL เริ่มต้นสัมปทาน 27 ก.ย. 2539 ระยะทางรวมทั้งสิ้น 32 กิโลเมตร โดยการทางพิเศษแห่งประเทศไทย (กทพ.) มอบหมายให้ BEM เป็นผู้จัดเก็บค่าผ่านทางสำหรับทางพิเศษศรีรัช
โดย BEM มีสิทธิได้รับส่วนแบ่งรายได้ค่าผ่านทางของทางพิเศษเฉลิมมหานคร (ดาวคะนอง-บางนา-ดินแดง) ระยะทาง 27.1 กิโลเมตร ที่ก่อสร้างและบริหารงานโดย กทพ. และทางพิเศษศรีรัช ส่วนเอ (พระราม 9-รัชดาภิเษก) ส่วนบี (พญาไท-บางโคล่) ในสัดส่วน BEM 40% และ กทพ. 60% ส่วนทางพิเศษศรีรัช ส่วนซี (รัชดาภิเษก-แจ้งวัฒนะ) และส่วนดี (พระราม 9-ศรีนครินทร์) BEM ได้รับรายได้ค่าผ่านทางทั้งหมด
ก่อนหน้านี้ กทพ. และ BEM มีกรณีพิพาทระหว่างกันทั้งหมด 17 คดี คิดเป็นมูลค่าหนี้ 78,908 ล้านบาท ที่รัฐต้องจ่ายให้เอกชน หรือเรียกว่า “ค่าโง่ทางด่วน” กระทั่งวันที่ 18 ก.พ. 2563 คณะรัฐมนตรี (ครม.) อนุมัติขยายสัมปทานทางด่วน 2 ฉบับ ได้แก่ โครงการระบบทางด่วนขั้นที่ 2 (ทางพิเศษศรีรัช) และโครงการทางด่วนสายบางปะอิน-ปากเกร็ด ให้ BEM ออกไปอีก 15 ปี 8 เดือน สิ้นสุดในวันที่ 31 ต.ค. 2578 แต่ทั้งสองฝ่ายต้องยุติข้อพิพาทระหว่างกัน และถอนฟ้องคดีทั้งหมด
การแก้สัญญาสัมปทาน มีการยกเว้นค่าผ่านทางพิเศษของทางพิเศษเฉลิมมหานคร (ทางด่วนขั้นที่ 1) จำนวน 19 ด่านฯ ทางพิเศษศรีรัช (ทางด่วนขั้นที่ 2) จำนวน 31 ด่านฯ และทางพิเศษอุดรรัถยา (ทางด่วนสายบางปะอิน-ปากเกร็ด) จำนวน 10 ด่านฯ ในวันหยุดราชการประจำปีตามประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เพื่อให้ประชาชนผู้ใช้ทางพิเศษได้รับประโยชน์ เพราะฉะนั้นเราจะพบเห็นข่าวประกาศยกเว้นค่าผ่านทาง ให้ประชาชนขึ้นทางด่วนฟรีอยู่บ่อยครั้ง
แม้ว่า BEM จะไม่เคยร่วมงานกับกรมทางหลวง ในการจัดเก็บค่าธรรมเนียมผ่านทางมาก่อน แต่จากประสบการณ์ที่ BEM บริหารทางด่วน นับตั้งแต่ทางพิเศษศรีรัช ช่วงพระราม 9-แจ้งวัฒนะ เปิดให้บริการครั้งแรกเมื่อวันที่ 2 ก.ย. 2536 ยาวนานถึง 33 ปี มีการลงทุนจัดตั้งศูนย์ควบคุมทางพิเศษ การประสานงานเพื่อการจัดการจราจรกับ กทพ. และสถานีตำรวจทางด่วน 2 รวมถึงด้านการบริการกู้ภัย และยกลากจูง หากชนะการประมูลคาดว่าจะสามารถเข้าลงทุนด้าน O&M ได้ไม่ยาก
◉ DMT จับมือชิโน-ไทย ผู้ชนะมอเตอร์เวย์ M6 และ M81
อีกบริษัทหนึ่งที่น่าจับตามอง คือ บริษัท ทางยกระดับดอนเมือง จำกัด (มหาชน) หรือ DMT ผู้รับสัมปทานในการก่อสร้างและให้บริการทางยกระดับอุตราภิมุข (ดอนเมืองโทลล์เวย์) ช่วงดินแดง-อนุสรณ์สถาน ที่มีตระกูลพานิชชีวะ เป็นผู้ถือหุ้นหลัก ร่วมกับบริษัท ซิโน-ไทย เอ็นจีเนียริ่ง แอนด์ คอนสตรัคชั่น จำกัด (มหาชน) หรือ STEC บริษัทรับเหมาก่อสร้างชั้นนําของประเทศไทย ซึ่งมีผู้ก่อตั้งคือ นายชวรัตน์ ชาญวีรกูล บิดานายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี
ปัจจุบัน STEC เป็นบริษัทย่อยของ บริษัท สเตคอน กรุ๊ป จำกัด (มหาชน) หรือ STECON ซึ่งมีการปรับโครงสร้างองค์กรให้ STEC ไปอยู่ภายใต้ STECON ซึ่งเป็นบริษัทโฮลดิ้ง (Holding Company) เพื่อขยายการลงทุนโดยเข้าถือหุ้นทั้งธุรกิจรับเหมาก่อสร้าง งานสาธารณูปโภค พลังงาน และโลจิสติกส์ โดยได้ทำการแลกหุ้นไปตั้งแต่วันที่ 19 ส.ค. 2567 ก่อนที่ STEC จะเพิกถอนออกจากบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ 29 ต.ค. 2567
ก่อนหน้านี้เมื่อปี 2562 STEC เคยเข้าร่วมประมูลสัมปทานดำเนินงานและบำรุงรักษามอเตอร์เวย์ ร่วมกับกลุ่มบริษัทบีทีเอส (BTS) กัลฟ์ เอ็นเนอร์จี (GULF) และราชกรุ๊ป (RATCH) โดยคว้าสัมปทานมอเตอร์เวย์ M6 (บางปะอิน-นครราชสีมา) และ M81 (บางใหญ่-กาญจนบุรี) ไปแล้วก่อนหน้านี้ ภายใต้บริษัท BGSR6 และ BGSR81 ปัจจุบันเก็บค่าผ่านทางมอเตอร์เวย์ M81 เต็มรูปแบบไปแล้วตั้งแต่วันที่ 16 ม.ค. 2569 ส่วนมอเตอร์เวย์ M6 ยังก่อสร้างไม่แล้วเสร็จอีก 2 ตอน
อย่างไรก็ตาม การประมูล O&M มอเตอร์เวย์ M82 ในครั้งนี้ STEC เลือกที่จะประมูลร่วมกับ DMT ซึ่งให้ความสนใจเข้าร่วมประมูลเส้นทางนี้ พร้อมกับทางหลวงพิเศษระหว่างเมืองส่วนต่อขยายทางยกระดับอุตราภิมุข (M5) ช่วงรังสิต-บางปะอิน ระยะทาง 22 กิโลเมตร และทางหลวงพิเศษกาญจนาภิเษกหมายเลข 9 (M9) ช่วงบางขุนเทียน-บางบัวทอง ระยะทาง 38 กิโลเมตร ซึ่ง DMT ให้ความสนใจ M5 เป็นพิเศษ เพราะเป็นเส้นทางต่อเนื่องจากสัมปทานของดอนเมืองโทลล์เวย์
สำหรับ DMT เป็นผู้รับสัมปทานทางยกระดับอุตราภิมุข ช่วงดินแดง-อนุสรณ์สถาน ระยะทาง 21 กิโลเมตร จากกรมทางหลวง ตั้งแต่วันที่ 21 ส.ค. 2532 เป็นเวลา 25 ปี ถึงวันที่ 20 ส.ค. 2557 แต่ก่อนสิ้นสุดสัญญามีการขยายสัมปทาน 2 ครั้ง ครั้งแรกเมื่อวันที่ 29 พ.ย. 2539 เพราะต้องการให้เอกชนลงทุนขยายเส้นทางและเก็บค่าผ่านทาง ช่วงดอนเมือง-อนุสรณ์สถาน ระยะทาง 5.6 กิโลเมตร รวมทั้งทางเชื่อมท่าอากาศยานดอนเมือง และทางเชื่อมทางด่วนขั้นที่ 1 ที่ด่านดินแดง
ครั้งที่สอง เมื่อวันที่ 12 ก.ย. 2550 เนื่องจากมีกรณีพิพาทเกี่ยวกับการก่อสร้างถนนเลียบทางรถไฟ (Local Road) การก่อสร้างทางเบี่ยงถนนวิภาวดีรังสิต การก่อสร้างสะพานข้ามแยกลาดพร้าวและแยกสุทธิสาร การย้ายสนามบินดอนเมืองไปสนามบินสุวรรณภูมิเมื่้อปี 2549 และรัฐบาลในอดีตบังคับให้ดอนเมืองโทลเวย์เก็บค่าผ่านทาง 20 บาท ทำให้ DMT ได้รับผลกระทบขาดทุน รัฐบาลขณะนั้นจึงได้ต่ออายุสัมปทานและปรับขึ้นค่าผ่านทางทุก 5 ปี สิ้นสุดสัมปทานวันที่ 11 ก.ย. 2577
นับตั้งแต่ดอนเมืองโทลล์เวย์เปิดให้บริการครั้งแรกเมื่อวันที่ 14 ธ.ค. 2537 หรือ 32 ปีก่อน DMT ให้บริการและอำนวยความสะดวกให้แก่ผู้ใช้ทางยกระดับ ทั้งการจัดเก็บค่าผ่านทาง การอำนวยความสะดวกในการจราจร การกู้ภัย และการซ่อมบำรุงรักษาทางยกระดับ พร้อมศูนย์ควบคุมการปฏิบัติการของทางยกระดับดอนเมือง บริการช่วยเหลือบนทางยกระดับโดยพนักงานกู้ภัย และติดตั้งสถานีอัดประจุไฟฟ้า (EV Charging Station) สำหรับยานยนต์ไฟฟ้า ที่ด่านดินแดง 2 เป็นต้น
แม้หากเปรียบเทียบทั้งสองบริษัท ประสบการณ์ใกล้เคียงกัน แต่ BEM ทำงานร่วมกับ กทพ. บริหารทางพิเศษ 4 สายทาง รวม 87.2 กิโลเมตร มีระยะทางที่มากกว่า แต่สำหรับ DMT ที่รับสัมปทานทางยกระดับอุตราภิมุข ระยะทาง 21 กิโลเมตร ทำงานใกล้ชิดกับกรมทางหลวง เจ้าของโครงการมอเตอร์เวย์ M82 มากกว่า ประกอบกับมีผู้ร่วมประมูลอย่าง STEC บริษัทรับเหมาก่อสร้างชั้นนําที่ผู้ก่อตั้งเป็นตระกูลของนายกรัฐมนตรี และเคยร่วมชนะการประมูลสัมปทานมอเตอร์เวย์ M6 และ M81
ศึกชิงสัมปทาน 30 ปี มอเตอร์เวย์ M82 จึงเป็นเรื่องที่น่าลุ้นด้วยใจระทึก เพราะบริษัทผู้ท้าชิงใหญ่ทั้งคู่
-กิตตินันท์ นาคทอง-